УЈП ја таргетира сивата економија – трговците и угостителите под засилен надзор

Трговијата на мало, угостителството и дел од услужните дејности ќе бидат под засилен фокус на даночните власти како најризични сегменти за неформалната економија. Активностите на УЈП за намалување на неевидентираниот готовински промет и „сивите“ трансакции остануваат насочени кон овие дејности, но со проширен надзор низ целиот синџир на снабдување – од набавка до продажба.

Овој пристап е дел од новиот План за подобрување на усогласеноста – Неформална економија 2026–2027, кој УЈП го донесе како стратешки документ заснован на современиот концепт на управување со ризици. Наместо класичен пристап базиран само на контроли и санкции, фокусот се става на рано препознавање на ризиците и нивно адресирање преку комбинација од превенција, советување, таргетирани инспекции и системски мерки.

Планот претставува продолжение на активностите спроведени во 2025 година, но со проширен опфат и порафинирана методологија. Освен класичните ризици како неиздавање фискални сметки, УЈП ќе ги следи и пошироките модели на неформално работење – плаќања во готово, набавки без евиденција и исплати „во коверт“ на неформално ангажирани лица.

Дополнително, под лупа ќе биде ставено и краткорочното туристичко сместување, особено услугите што се нудат преку дигитални платформи, како сегмент кој брзо расте, но носи и зголемен ризик од непријавени приходи.

Во следниот период се предвидува засилување на превентивните и информативните активности, преку подобра координација со други институции и поголема едукација на даночните обврзници. Намерата е компаниите и граѓаните не само да бидат контролирани, туку и да бидат насочени кон доброволно и долгорочно почитување на законските обврски.

Контролите, пак, ќе станат попрецизни и поефикасни. Наместо да се сведуваат само на проверка на каси и документи, инспекциите ќе ја анализираат реалната економска активност – капацитетот на бизнисот, бројот на вработени, побарувачката и залихите, со цел да се открие евентуално прикриен промет. Воедно, ќе се применуваат и индиректни методи за процена на неевидентираните приходи.

Меѓу системските мерки се предвидува и надградба на ГПРС системот за следење на готовинскиот промет во реално време, што треба да овозможи побрзо откривање на ризични однесувања.

Крајната цел е намалување на неформалната економија и трансформирање на „сивите“ активности во формално работење. Успехот на мерките ќе се мери преку конкретни индикатори, пред сè преку растот на пријавениот промет кај бизнисите во таргетираните сектори.