Геополитичките конфликти често изгледаат далечни од малите економии. Но, во глобализираниот финансиски систем, ефектите од една воена криза се движат брзо – преку цените на енергијата, транспортот, каматите и трговијата. За економии како македонската, кои се силно зависни од увоз на енергија и од извоз кон Европа, ваквите шокови може да се почувствуваат многу побрзо отколку што изгледа на прв поглед.
Најдиректниот канал преку кој кризите од Блискиот Исток стигнуваат до домашната економија е нафтата. Македонија практично целосно ги увезува нафтените деривати, а годишната потрошувачка се движи околу еден милион тони. Поради тоа, секое поместување на глобалните цени има непосреден ефект врз домашниот пазар на горива. Кога цената на суровата нафта расте за десетина долари по барел, цените на бензинот и дизелот на локалниот пазар обично се зголемуваат за пет до десет проценти. Ваквата динамика веќе беше видена во 2022 година, кога дизелот во земјата достигна повеќе од 110 денари за литар, што е највисоко ниво досега.
Но, ефектот не застанува на бензинските пумпи. Горивото е вградено во речиси секој производ и услуга, од транспортот на стоки до обработката на храна. Во македонската потрошувачка кошница храната учествува со повеќе од 40 проценти, а транспортните трошоци со околу 10 проценти. Затоа растот на цената на енергијата често предизвикува т.н. „ефект на домино“ во инфлацијата. Кога транспортот поскапува, растат и трошоците на производителите, а тие на крај се префрлаат во цените на полиците. Комбинацијата од енергетски шок и проблеми во снабдувањето ја доведе годишната стапка на инфлаци…
