„ЅИРКАЊЕ“ ВО МИНАТОТО НА ВСЕЛЕНАТА: Телескопот Евклид ги испрати првите слики од мисијата во „темниот универзум“

Вселенскиот телескоп Евклид ги објави своите први слики во мисијата која ветува дека ќе го подигне превезот на „темниот универзум“.

Мисијата на Европската вселенска агенција (ЕСА) од една милијарда евра е фокусирана на темната материја и темната енергија, кои заедно сочинуваат 95% од универзумот, но нивната природа е речиси целосно мистериозна. Првите снимки го прикажуваат јатото на галаксијата Персеј и маглината Коњска глава со блескави детали и доловуваат приближно 100.000 галаксии во една снимка, покажувајќи ја неспоредливата способност на телескопот да прави прецизни опсервации низ огромното пространство на вселената.

На крајот на краиштата, телескопот, кој може да детектира галаксии до 10 милијарди светлосни години, има за цел да ја создаде најголемата космичка 3Д мапа некогаш направена. Ова ќе им овозможи на астрономите да заклучат за големата дистрибуција на темната материја и да го откријат влијанието на темната енергија во раниот универзум. Темната материја проникнува низ универзумот и делува како космички лепак што ги држи галаксиите заедно, додека темната енергија е името дадено на загадочната сила за која се смета дека го забрзува ширењето на универзумот.

Професорката Керол Мундел, директорка за наука на ЕСА, рече дека мисијата, која започна во јули, ќе ги помести границите на научното знаење на непозната територија „надвор од Ајнштајн“. „Како луѓе, успеавме да откриеме како функционира 5% од универзумот и исто така сфативме дека има уште 95% кои остануваат непознати за нас“, рече таа. „Не можеме да патуваме до работ на универзумот за да истражуваме, но тие слики ги враќаме на Земјата и ги проучуваме на компјутери – и тоа за само 1,4 милијарди евра. Мислам дека е магично“.

Во текот на следните шест години, Евклид ќе набљудува околу 8 милијарди галаксии користејќи инфрацрвена и видлива светлина на 36% од ноќното небо. Во некои случаи, светлината од овие далечни тела ќе помине блиску до темната материја на нејзиното патување кон Земјата. Кога тоа ќе се случи, неговото гравитационо поле ќе ја свитка патеката на светлината, правејќи галаксиите да изгледаат искривени на последната слика.

„Заднинската тркалезна галаксија може да се смени во форма на банана“, рече професорот Марк Кропер од Универзитетскиот колеџ во Лондон, кој го предводеше дизајнирањето на оптичката камера на Евклид. Со анализа на моделите на искривување, астрономите можеа да заклучат мапа на дистрибуција на темната материја низ ноќното небо и низ историјата на универзумот. „Тоа го правите како тост во решетка за тост“, рече Кропер. „Прво го гледате искривувањето на блиските галаксии и ја разработувате темната материја во првото парче тост. Потоа се враќате назад кон следното парче – сѐ подалеку во универзумот и назад во времето“.
Мисијата можеби првично нема да одговори што е темна материја, но треба барем да открие каде се наоѓа и како се однесува.

Истражувачите исто така ќе го набљудуваат движењето на галаксиите за да создадат прецизна слика за конкурентните сили на гравитација, кои предизвикуваат здружување на галаксиите и темната енергија, која го поттикнува забрзаното проширување на вселената. Ова ќе им овозможи на научниците да видат, за прв пат, како дејствувала темната енергија во раниот универзум.

Мандел вели: „Темната материја ги повлекува галаксиите заедно и ги тера да се вртат побрзо отколку што може да биде причина само видливата материја; темната енергија го поттикнува забрзаното ширење на универзумот. Евклид за прв пат ќе им дозволи на космолозите заедно да ги проучуваат овие натпреварувачки темни мистерии“.

Рене Лаурејс, научник од проектот Esa’s Euclid, додаде: „Никогаш досега не сме виделе вакви астрономски слики, кои содржат толку многу детали. Тие се уште поубави и поостри отколку што можевме да се надеваме, покажувајќи ни многу досега невидени карактеристики во добро познатите области на блискиот универзум. Сега сме подготвени да набљудуваме милијарди галаксии и да ја проучуваме нивната еволуција низ космичкото време“.