Замисли дека седиш во твојата канцеларија, гледаш низ прозорец, а во заднина, на телевизија повторно зборуваат за „отворање на пазарот“, „ЕУ-интеграции“, „либерализација“. Звучи далечно, бирократско, нешто за министри, не за тебе.
Проблемот е што ова не е најавен концерт. Концертот одамна почнал, а ти веќе си во првите редови – само што никој формално не ти кажал дека шоуто трае.
Ако ги погледнеме бројките, приказната е брутално едноставна. Државниот завод за статистика за 2024 година вели вака: вкупниот извоз на стоки од Северна Македонија бил околу 7,78 милијарди евра, а увозот над 11,06 милијарди евра. Разликата меѓу овие две бројки е трговски дефицит од 3,28 милијарди евра во само една година (stat.gov.mk)
Слична слика има и во 2023 година: извоз во вредност од околу 7,7 милијарди евра, увоз во вредност од 10,2 милијарди, дефицит од 2,5 милијарди евра (Invest North Macedonia). Не се работи за случаен скок во „лоша година“, туку за конзистентен образец – земја што систематски купува повеќе од странство отколку што продава.
Кога ќе прашаш „добро, кој воопшто успева да извезува?“, одговорот станува уште поунеспокојувачки. Портфолиото на технолошко-индустриските развојни зони (ТИРЗ) покажува дека компаниите сместени во овие зони, главно во странска сопственост, во 2021 година создале околу 3 милијарди евра извоз – што е дури 47 насто од вкупниот извоз на државата (fez.gov.mk). Тоа значи дека речиси половина од „нашите“ извозни успешни приказни не се воопшто наши во смисла на локален капитал.
Паралелно, државата води политика што природно ги привлекува токму големите играчи. Корпоративниот данок е 10 насто, персоналецот 10 насто, а фирмите во слободните зони добиваат десетгодишен аусвајс на данокот на добивка и 100 насто ослободување од персонален данок, плус ослободување од ДДВ и царина за опрема и машини (Invest North Macedonia). Ова е совршена магнет-комбинација за глобални производители и трговци што бараат евтина и флексибилна точка за снабдување на регионот и ЕУ.
На тоа додај уште една „ситница“: од 6 март 2025 година Северна Македонија официјално е дел од SEPA – зоната во која евро-плаќањата меѓу 41 европска земја се третираат како домашни (European Payments Council). Европскиот платен совет и Народната банка отворено кажуваат дека 93 насто од прекуграничнит…
