ЈАВНИОТ ДОЛГ ВО ЕУ ПОВТОРНО РАСТЕ: Еврозоната под притисок, Италија со најголем скок

Во првите месеци од 2025 година, Европската Унија повторно се соочува со зголемување на јавниот долг, според најновите податоци на Евростат. Во првиот квартал од годината, односот меѓу јавниот долг и бруто-домашниот производ (БДП) во ЕУ порасна од 81 на 81,8 проценти, што укажува на умерен, но загрижувачки раст. Слична е состојбата и во еврозоната, каде јавниот долг се зголеми од 87,4 на 88 проценти од БДП во периодот од јануари до март. Иако кварталниот раст е умерен, споредбата со истиот период од претходната година покажува пониско темпо – зголемување од 0,6 процентни поени во ЕУ и 0,2 поени во еврозоната.

Поголемиот дел од земјите што ја користат единствената валута бележат зголемување на јавниот долг. Од 20-те членки на еврозоната, 16 пријавиле раст на односот меѓу јавниот долг и БДП, додека 10 успеале да го намалат, а во Чешка состојбата останала непроменета. Италија се издвојува како една од земјите со најголемо зголемување – нејзиниот јавен долг пораснал за 2,5 процентни поени и достигнал 137,9 проценти од националниот БДП. Сличен интензитет на раст е забележан и во Австрија и Словачка, каде долгот се зголемил за 3,5 поени, во Словенија за 2,9 поени, во Литванија за 2,4, во Полска за 2,2 и во Белгија за 2,1 процентен поен.

Сепак, неколку земји успеале да го намалат својот јавен долг. Ирска го бележи најголемото намалување, со пад од 3,7 процентни поени, по неа следуваат Латвија со намалување од 1,2 и Грција со 1,1 процентен поен, иако Грција и понатаму останува најзадолжената земја во Унијата. На врвот на листата по ниво на јавен долг во однос на БДП се наоѓа токму Грција со 152,5 проценти, следена од Италија со 137,9 и Франција со 114,1 процент. По нив доаѓаат Белгија со 106,8 и Шпанија со 103,5 проценти.

На спротивната страна се наоѓаат земјите со најниско ниво на јавен долг. Најдисциплинирани во овој поглед се Бугарија со 23,9 проценти, Естонија со 24,1, Луксембург со 26,1 и Данска со 29,9 проценти. Според структурата на јавниот долг во ЕУ, доминираат должничките хартии од вредност, кои сочинуваат 83,6 проценти од вкупниот долг, додека кредитите учествуваат со 13,9 проценти, а готовината и депозитите со 2,5 проценти.

И покрај умереното темпо на раст, зголемувањето на јавниот долг останува клучен предизвик за фискалната стабилност на Европската Унија. Во наредните месеци, политичките и економските одлуки ќе играат суштинска улога во насочувањето на оваа состојба и справувањето со потенцијалните ризици.