ЕБОР И СВЕТСКАТА БАНКА со поддршка за планот од 4 милијарди евра за Македонија да не користи јаглен за струја

Меѓународните кредитори, вклучително и Европската банка за обнова и развој и Светската банка, го поддржуваат планот од 4 милијарди евра за одвикнување на Северна Македонија од енергијата на јаглен, изјави шефот на ЕБОР за Ројтерс.

Договорот, кој се очекува да биде објавен на климатските разговори COP28 во Дубаи кои започнуваат на 30 ноември, ќе постави план за затворање на двете централи на јаглен во земјата и нивна замена со 1,7 гигавати добиени од обновлива енергија.

„Јагленот во Северна Македонија претставува 40 отсто од изворот на енергија, така што е многу голем, многу е важен“, изјави за Ројтерс претседателот на ЕБОР Одил Рено-Басо. „Ова е еден пример за тоа што би сакале да го прикажеме во COP, да го претставиме овој пристап и што може да даде, како и посветеноста на земјата’.

Наречена „Програма за инвестирање во само транзиција на енергијата“, планот следи по слични напори за побрзо пензионирање на фабриките за јаглен во Јужна Африка, Индонезија, Виетнам и Сенегал, со поддршка на владите, јавните заемодавци и приватните инвеститори.

Неговата цена – еквивалент на 2.000 евра за секој од 2-те милиони луѓе во државава- ја нагласува тешкотијата со која се соочуваат многу мали земји или земји со ниски приходи во финансирањето на транзицијата кон почиста енергија.

Обединетите нации во 2018 година го прогласија главниот град на Северна Македонија, Скопје, за најзагаден во Европа, а земјата со години работеше да се оддалечи од јагленот. Но, во 2021 година, таа повторно ја отвори заспаната електрана на јаглен РЕК Осломеј за да го намали увозот на електрична енергија. Двете негови централи на јаглен стареат, застарени и работат на лигнит, најзагадувачкиот вид јаглен.

Портпаролот на Климатските инвестициски фондови на Светска банка (ЦИФ) потврди дека Северна Македонија е во трка за 85 милиони американски долари концесионално финансирање од неа и рече дека инвестицискиот план, вклучително и конкретната сума пари, ќе оди во управата на ЦИФ тело за одобрување на почетокот на следната година.

Рено-Басо рече дека заедно со околу 300-400 милиони евра концесиско финансирање, финансирањето ќе дојде од мултилатерални заемодавачи како Меѓународната финансиска корпорација (ИФЦ) и приватниот сектор.

Портпаролот на ИФЦ рече дека зелената транзиција, вклучително и во Северна Македонија, е еден од нејзините клучни приоритети, но дека не е во позиција да потврди какви било детали од планот. Светската банка не беше веднаш достапна за коментар. Владата на Северна Македонија не одговори на барањето за коментар.

Северна Македонија се приклучи на Powering Past Coal Alliance, група земји посветени на постепено укинување на енергијата на јаглен, во 2021 година. Откако првично беше насочено кон завршување до 2027 година, таа го одложи датумот назад до 2030 година во јануари минатата година.

Одложувањето и плановите за отворање на два нови рудници за јаглен поради загриженоста за енергетската безбедност предизвикана од војната во Украина, ги отсликуваа активностите на другите земји од Европската унија, но предизвикаа критики од еколошките активисти, пишува Ројтерс.