ЧОВЕЧКИ ГЕНОМ ОД НУЛА: Британски научници во потрага на „рецептурата за создавање луѓе“ во лабораториски услови, етичките дилеми остануваат

Уште од завршувањето на Проектот за човечки геном во 2003 година, истражувачите ја истражуваат можноста за пишување геноми. Сега, научниците ја развиваат технологијата што ќе го овозможи тоа.

Тим истражувачи во Велика Британија започна амбициозен нов научен проект: да создаде вештачки човечки геном целосно од нула. Целта е да се подобри разбирањето на човечкиот геном и да се отворат нови можности за лекување на болести.

Wellcome Trust, најголемата медицинска добротворна организација во светот, го финансира Проектот за синтетички човечки геном (SynHG) со 10 милиони фунти (околу 11,7 милиони долари). Добротворната организација верува дека придобивките од ова истражување ги надминуваат етичките проблеми. Тие велат дека способноста за градење човечка ДНК може да доведе до нови третмани, како што се напредни терапии базирани на клетки и ткива кои се отпорни на вируси.

Професорот Џејсон Чин од Универзитетот во Оксфорд го води проектот. Тој работи со тимови од други универзитети и истражувачки центри во Велика Британија. Истражувачите имаат за цел да развијат алатки и техники потребни за градење геноми од нула во следните пет години.

„Способноста за синтетизирање големи геноми, вклучувајќи геноми за човечки клетки, може да го трансформира нашето разбирање за биологијата на геномот и длабоко да ги промени хоризонтите на биотехнологијата и медицината“, рече Чин во соопштението.

Wellcome Trust, исто така, го финансираше Проектот за човечки геном, кој беше завршен пред 25 години. Овој нов потфат е уште попредизвикувачки. Тимот на Чин веќе создаде синтетички геном за бактерии E. coli. Но, човечкиот геном е приближно 700 пати поголем.

„Ако размислите за човечкиот геном, тоа е повеќе од само збир гени на низа“, рече Џулијан Сејл од Лабораторијата за молекуларна биологија на MRC. „Постои огромен дел од геномот, понекогаш наречен темна материја на геномот, за кој не знаеме што прави. Идејата е дека ако можете успешно да изградите геноми, можете целосно да ги разберете.“

ВЕШТАЧКИ ЧОВЕЧКИ ХРОМОЗОМ

Првата пресвртница ќе биде да се создаде целосен синтетички човечки хромозом. Ова ќе трае помеѓу пет и десет години. За разлика од уредувањето на постоечката ДНК, нејзиното градење од нула им овозможува на научниците да проучуваат и менуваат многу поголеми делови од нашиот генетски код. Ова би можело да помогне да се открие како непознатите делови од ДНК влијаат на нашите особини и здравје.

Не сите научници се согласуваат. Некои се загрижени дека на луѓето им се дава премногу контрола врз градежните блокови на животот. Постојат стравувања дека на крајот би можело да доведе до синтетички луѓе или биолошко оружје. Сепак, Бил Ерншо од Универзитетот во Единбург изјави за BBC News дека ваквите исходи се сè уште далеку.

За да се справат со овие проблеми, Wellcome Trust, исто така, поддржува истражувања за етичката страна на проектот. Д-р Џој Жанг од Универзитетот во Кент го води овој дел од работата.

„Оваа технологија еден ден ќе се развие, па затоа правејќи ја сега, барем се обидуваме да ја направиме на што е можно поодговорен начин и да се соочиме со етичките и моралните прашања на што е можно поотворен начин“, рече Том Колинс, виш истражувачки менаџер во Wellcome.

(Фото: Wellcome)