Војната со Иран не е само геополитички ризик. Таа може да се претвори во сериозен економски тест за САД, но и во извор на подлабоки економски ефекти за Европа и за помалите отворени економии, како Македонија. Проблемот не е само во растот на цените на енергијата и храната, туку и во тоа што овој шок доаѓа во момент кога американската економија веќе се соочува со одредени внатрешни предизвици.
Првиот удар веќе се чувствува преку снабдувањето. Кога се нарушуваат енергетските и транспортните рути, на пазарот има помалку нафта, гас и други важни суровини. Тоа значи дека понудата се намалува, додека побарувачката останува иста и токму затоа цените почнуваат да растат.
Но, ефектот не останува само кај енергијата. Поскапите енергенси веќе почнуваат да се прелеваат во транспортот, во индустријата и во земјоделството. Дел од тие ефекти веќе се видливи, но притисокот најчесто се пренесува постепено. Со растот на цените на ѓубривата, овој притисок постепено се пренесува и врз храната. Така, еден енергетски шок се претвора и во прехранбен шок. На крајот, добиваме поширок инфлаторен притисок, не затоа што луѓето трошат повеќе, туку затоа што има помалку ресурси, што го прави овој тип инфлација многу потежок за контролирање.
Но, проблемот не се сведува само на самиот шок. Многу поважно е во каква состојба ја затекнува економијата. Во случајот на САД, ова е особено важно. Американската економија не влегува во оваа ситуација од целосно стабилна позиција, туку веќе се соочува со неколку внатрешни предизвици што ја прават почувствителна на вакви удари.
Првиот извор на оваа ранливост е кредитниот пазар, особено т.н. приватен кредитен сектор. Во последниве години во САД се разви систем во кој кредити не даваат само банки, туку и фондови и инвестициски компании. Овој пазар значително порасна по кризата во 2008 година, кога банките станаа построго регулирани и повнимателни при кредитирањето. Но, тука постои важна разлика. Овие институции за разлика од банките немаат пристап до централната банка, немаат класични депозити и се помалку регулирани. Тоа значи дека многу повеќе зависат од довербата на инвеститорите. Ако тие почнат да се повлекуваат, ликвидноста може многу брзо да се намали. Дополнително, овој дел од пазарот често финансира компании со повисок ризик и поголем долг, кои потешко би добиле кредит од банка. Во добри времиња, ваквиот систем функционира без поголеми проблеми. Но, во услови на високи камати и послаб профит, токму овој дел од пазарот може да стане местото од каде што проблемите би можеле да започнат да се шират.
Вториот извор на ранливост е берзата. Американскиот пазар на акции веќе подолго време е на релативно високи вреднувања, односно цените на акциит…