Глобалната монетарна сцена во 2026 година повторно влегува во фаза на неизвесност. По периодот на постепено намалување на инфлацијата и очекувањата за релаксирање на монетарната политика, се појави нов геополитички шок ‒ војната во Иран и ризикот од енергетска криза. Повторно се отвори дилемата што централните банки ја имаа и во 2022 година: дали борбата против инфлацијата треба да биде приоритет, дури и по цена на послаб економски раст?
Ескалацијата на конфликтот во Иран предизвика драматичен удар врз енергетските пазари. Најголемиот проблем е нарушувањето на транспортот на нафта низ Ормутскиот Теснец, кој е клучна артерија за глобалната енергетска трговија. Во одредени моменти транспортот низ теснецот падна од околу 19 милиони барели дневно на само околу 600.000, што создава сериозен глобален шок во понудата.
Цената на нафтата веќе се движи над 100 долари за барел, а некои сценарија предвидуваат дека може да достигне и 200 долари ако конфликтот продолжи.
Таквите движења имаат класичен инфлаторен ефект:
директно преку цените на горивата и енергијата,
индиректно преку транспортот, производството и храната.
Економистите затоа повторно зборуваат за ризик од стагфлација – комбинација од висока инфлација и слаб економски раст. Овој контекст е клучен за разбирање на позицијата на најважните централни банки: ФЕД и ЕЦБ.
ФЕД на пауза меѓу инфлацијата и забавувањето на економијата
Во моментов Американската централна банка ја одржува каматната стапка на федералните фондови во опсег од 3,5 до 3,75 насто. Првично, финансиските пазари очекуваа постепено намалување на каматите во 2026 година, но новите инфлаторни ризици ја менуваат таа слика. Д…
